بزرگ تر از زمين باشد . و از طرف ديگر بهشتى كه خداوند براى نيكوكاران و بندگان شايسته خود آفريده خيلى بزرگ است به حدى كه وسعت آن مطابق وسعت آسمانها و زمين است ، چنانچه در قرآن به آن تصريح شده « وَ جَنَّةٍ عَرْضُهَا السَّماواتُ وَ الْأَرْضُ » ( آل عمران / 133 ) روى اين مطلب مسلماً بهشت و دوزخ از منظومه شمسى ما خارج است ، بلكه به احتمال خيلى قوى از كهكشان ما نيز بيرون است ، زيرا خيلى بعيد است كه حقيقت آسمانى كه در قرآن ذكر شده ، تماماً در كهكشان ما باشد . روى اين اصل موضوع حشر جميع افراد انسان در قيامت و رفتن به دوزخ و بهشت ايجاب تبديل زمين و آسمانها را مى نمايد و مسافرت ما انسانها را به گمان قوى و از منظومه شمسى ما بطور قطعى تقاضا داشت ، و شايد روى همين لحاظ است كه قرآن در آيه فوق به تبديل زمين و آسمانها تصريح فرموده سخن درين جا زياد است و نظريات علماى سابق ما كه از علوم تجربى امروز بى بهره بوده اند طور ديگرى است ، و آنان در تفسير آيات فوق و امثال آن در مشكلات عجيبى گرفتار بودند و دانشمندان معاصر ما نيز